Diz Protezi

Diz Protezi

Diz de diğer tedavi yöntemlerine cevap vermeyen kireçlenmeler diz protezi ile tedavi edilir. Protez denince diz de eklem yapan üç kemiğin eklem yüzeylerinin kesilerek çıkarılması ve bu yüzeylerin metal ve plastik parçalar ile kaplanmasıdır.

Protez ilaç, diz içi enjeksiyon ve fizik tedaviye cevap vermeyen kireçlenmelerde diz artroskopisinden ve yönlendirme ameliyatlarından yarar görmeyeceği düşünülen ya da daha önce bu operasyonları geçirdikten sonra yakınmaları yineleyen hastalarda iyi bir seçenektir. Yukarıdaki alternatif tedavilere cevap yok ve diz sorunları hastanın hayat standartını bozuyorsa diz protezi gereklidir denebilir. Günümüzde protez ömrünün 20-25 yıla uzadığı düşünülürse yapım yaşı yerine hayat standartı kavramı daha önemli hale gelmiştir. Yine de 55 yaş altındaki kişiler de diğer tedavi yöntemleri sonuna kadar denenmelidir. 55-65 yaşları arası diğer tedavi yöntemleri avantajlı olabilir. 65 yaş üzeri rahatlıkla uygulanabilir.

En sık soru protez yapım yaşı ve ne kadar ömrü olduğudur. Burada hastanın kişisel özellikleri; yaş, cinsiyet, ağırlık ve hareket seviyesi belirleyicidir. 65 yaş üzeri, kadın, 70 kg altı ve az hareketli kişiler de protezin ömrün kalan kısmında idare edebileceği söylenebilir. Genel olarak diz protezi modern teknikler kulanılarak, iyi ellerde, iyi protezler kullanılarak yapıldığında yıl civarında tamamen 20-25 yıl ağrısız ve diz fonksiyonlarının tam olduğu bir yaşam süresi elde edilir.

Normal bir dizde dört adet bağ, dizin kemiklerinin birbiri ile bağlantısını ve koordinasyonunu sağlar. Artritli bir diz de bu bağların yapıları bozulabilir. Diz protezi uygulamalarında bu bağlardan bazıları eklem yüzeyleri ile birlikte kaldırılır ve yeni yapma yüzeyler ile değiştirilir.

Konulan parçaları yerinde tutmak üzere 2 yol mevcuttur. Bunlardan biri polimetimetakrilat adı verilen çimento ile tespittir. Diğeri ise özel hazırlanan ve kemiğin gelişimine uygun olarak kemikle bütünleşen parçalardan oluşan protezlerdir.

Bugün diz protezlerinin büyük çoğunluğu çimentolu olarak yapılmaktadır. Çimentolu protezlerin uyumu mükemmel olup 25 yıl kadar dayanabilmektedir. Bu süreyi hastanın kilosu, genel sağlık koşulları, aktivite düzeyi arttırıp, azaltabilmektedir. Çimentonun avantajı gerek kemikle protezi birbirine bağlayan bir yapı olması gerekse katı bir maddenin ortama kattığı biomekanik güçtür. Bugün için kullanılan materyallerde kırılma olayı son derece azdır,
1980’li yıllarda kemiğe bir çimento materyali olmaksızın uygulanabilen protezler üretilmiştir. Bu implantların yüzeylerin de yeni kemik oluşumunu sağlayabilecek biolojik olarak aktif olan maddeler bulunmaktadır. İmplanları kemiğe tespit etmek üzere çeşitli vida sistemleri de geliştirilmiştir. Vidalar yeni kemik gelişimi sağlanana dek protezin tespitinden sorumlu olacaklardır. Bazı modeller çimentolu protezler kadar başarılı olmuşlardır. Ancak ne kadar düzgün yüzeyli olurlarsa olsunlar bu protezlerde de yük altında kalmaya bağlı küçük fragmanların oluşumunun daha fazla olduğu ve biolojik yanıtın daha hızlı geliştiği tespit edilmiştir. Ayrıca bugün için bu tip protezlerin kullanımı ile ilgili uzun dönem sonuçlar henüz elimizde mevcut değildir.

1980’li yılların sonuna doğru femoral komponenti çimentosuz, tibial komponenti çimentolu hybrid ( melez ) protezler üretilmiş olup bugüne kadar ki sonuçları iyidir.

Sonuç olarak diz protezi cerrahisi bazı bugün için dizin biomekaniğini düzenleme de etkili bir tedavi yöntemidir.

Hastaların operasyonun ertesi günü yürümelerine, 2. gün tuvalete oturmalarına izin verilir. Dikişler ortalama 15 günde alınır ve sonrasında banyoya izin verilir. Hasta operasyonun ertesi gününden itibaren diz bükme ve adele güçlendirme ekzersizlerine başlanır. Bu ekzersizler diz fonksiyonlarının tamamen kazanılmasına kadar devam eder. Genellikle 6. haftada tüm diz fonksiyonları geri döner. Diz de şişlik ve protezin varlığını hastalar 3-6 ay hissedebilirlerse de yürüme ilk haftadan sonra ağrısızdır.

Diz Protezi Ameliyatı

Diz protezi ameliyat süresi tek diz için genellikle 1-2 saat arasındadır ve hasta ortalama 3-5 gün arası hastanede kalır. Eğer hastanın her iki dizinde de kireçlenmesi var ise hastanın isteği ve tıbbi durumuna göre gerekirse aynı seansta her iki diz ameliyatı birlikte yapılabilir. Ameliyat dizin ön tarafında 10-15 cm uzunluğunda bir kesi yoluyla gerçekleştirilir. Uyluk kemiği (femur) ve kaval kemiğinin (tibia) aşınmış olan kıkırdak kısımları çıkarıldıktan sonra metal yapıdaki protez, kemik çimentosu denilen yapıştırıcı bir malzeme ile, çıkarılan kemik kısımlarının yerine yerleştirilmektedir. İki metal parçanın arasına da polietilen yapıda “insert” denilen bir ara parça konulmaktadır. Ameliyat bitiminde cerrahi alandaki kanı dışarıya aktarmak için dren denilen plastik bir boru kullanılır.

Hastalara, ameliyat esnasında kaybedilen kanı yerine koymak için hastanın genel durumu, kan tablosu ve ameliyatın gidişatına göre gerekli olursa kan nakli de yapılmaktadır. Bunun haricinde yine ameliyat esnasında ya da ameliyat sonrasında kullanılan “ototrasfüzyon” denilen kan kurtarıcı sistemler ile hastanın ameliyatta kaybedilen kendi kanı özel bir işlemle tekrar hastaya verilebilir. Bu sayede hastanın kan nakli ihtiyacı azalmaktadır.

Dikişler ameliyattan sonraki 12-14 ncü günler arası alınır. Bu süre içinde 2-3 günde bir yapılan cilt pansumanları yeterli olacaktır.

Hasta rehabilitasyonu ameliyatın hemen ardından başlar. Ameliyat esnasında tercih edilen anestezi tipine göre ( spinal- belden yada genel anestezi) hasta kendine geldiği andan itibaren bacak kas egzersizleri başlanır. Ameliyattan sonraki gün hasta oturabilir, kendini iyi hisseder ise ayağa kaldırılabilir. 2nci gün walker ( yürüteç) desteği ile yürümeye başlar. 3-4ncü günler civarı merdiven inip çıkabilir hale gelir. Bu süre içinde yatakta belli bir program dahilinde quadriceps kas egzersizleri, ve diz hareket açıklığını arttırıcı egzersizler hasta tarafından aktif olarak ya da cihaz destekli ( CPM cihazı) pasif olarak yaptırılır. Hastalar ortalama 3 hafta civarı desteksiz yürü hale gelebilirler.

Diz Protezi Ameliyatı Sonrası

Hastalar ameliyattan sonraki ortalama 1 ay içerisinde sosyal yaşantılarına dönebilirler. Eklemi aşırı zorlayıcı hareketler, dizi yere koymak alaturka tuvalete oturmak gibi hareketlerden kaçınılması protez ömrünü uzatan koruyucu hareketlerdir. Bunların haricinde hastalar tüm günlük yaşantılarını normal şekilde sürdürebilir hale döneceklerdir.

Diz protez ameliyatı sonrasında hastaya yoğun bir egzersiz programı önerilir , bu sayede bacak kaslarının aktif ve güçlü olması sağlanır.